Bugün, 20 Nisan 2026.
SEFiA İklim Gündemi’nin yeni sayısına hoş geldiniz…
Bu sayıda, OECD Policy Focus tarafından hazırlanan “Hükümetler Artan Enerji Fiyatlarıyla Nasıl Başa Çıkıyor?” başlıklı yazıyı merkeze alıyoruz.
Yorum ve geri dönüşlerinizi bekliyoruz!
Keyifli okumalar,
Enerji ve Doğal Kaynaklar 2026 yılı araştırma raporu, küresel enerji dönüşümünün hızlanmasına rağmen fosil yakıtların sistemde kalmaya devam ettiğini ve dönüşümün doğrusal değil, parçalı ve belirsizliklerle ilerleyen bir süreç olduğunu ortaya koyuyor.
Temel Bulgular: Tüm senaryolarda elektrik talebinin 2040 yılına kadar %40-70 artması beklenirken, yenilenebilir enerji hızla büyümesine rağmen fosil yakıt talebinin sistemde varlığını koruduğu görülüyor. Küresel sıcaklık artışının 2100 yılına kadar 2,1°C ile 2,9°C aralığında gerçekleşmesi öngörülürken, enerji arzı; maliyet, politika ve bölgesel dinamiklere bağlı olarak önemli dalgalanmalar gösterebiliyor. Aynı zamanda enerji sisteminin büyümesi ise altyapı, kritik mineraller ve sermaye erişimi gibi fiziksel ve ekonomik kısıtlarla sınırlanıyor.
Neden Önemli?: Rapor, enerji dönüşümünün yalnızca teknoloji ve iklim hedefleriyle değil, fiziksel kapasite, maliyet ve jeopolitik koşullar tarafından belirlendiğini ortaya koyarak düşük karbonlu dönüşümün beklenenden daha yavaş, eşitsiz ve çok katmanlı ilerleyeceğine işaret ediyor.
Fransa hükümeti, fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmak ve ekonominin elektrifikasyonunu hızlandırmak amacıyla devlete ait enerji şirketine 240 milyon avro yatırım yapılacak yeni bir enerji dönüşüm planı açıkladı. Plan, enerji politikasını doğrudan ulusal güvenlik ve ekonomik bağımsızlık çerçevesine yerleştiriyor.
Temel Bulgular: Plan kapsamında fosil yakıt bağımlılığının 2030 yılına kadar %60’tan %40’a düşürülmesi hedeflenirken ulaşım, binalar ve sanayide elektrifikasyon hızlandırılıyor. Elektrikli araç teşviklerinin artırılması, gazlı ısıtma sistemlerinin kademeli olarak yasaklanması ve yıllık elektrifikasyon desteklerinin 10 milyar euroya çıkarılması öngörülüyor. Ayrıca her yıl 1 milyon ısı pompası kurulumu ve enerji tüketiminde karbonsuz kaynakların payının %60’a çıkarılması hedefleniyor.
Neden Önemli?: Fransa’nın bu yaklaşımı, enerji dönüşümünün yalnızca iklim hedefleri değil aynı zamanda enerji güvenliği ve jeopolitik risklere karşı ekonomik dayanıklılık meselesi olarak yeniden çerçevelendiğini gösterirken mevcut kamu desteklerinin yeniden yönlendirilmesiyle finansman modelinin de dönüşüm geçirdiğine işaret ediyor.
Bilim Temelli Hedefler girişimi (Science Based Targets initiative — SBTi) tarafından yayımlanan Trend Tracker 2025 raporu, şirketlerin iklim hedeflerini iş stratejilerinin merkezine yerleştirdiğini ve bilim temelli hedeflerin küresel ölçekte hızla yaygınlaştığını ortaya koyuyor.
Temel Bulgular: 2025 yılı sonunda 9.764 şirketin doğrulanmış bilim temelli hedeflere sahip olduğu, bu sayının bir önceki yıla göre %40 arttığı görülüyor. Net sıfır hedefi koyan şirket sayısı ise %61 artışla 2.300’ün üzerine çıktı. Toplamda 12.000’den fazla şirket ya hedef belirledi ya da belirleme taahhüdünde bulundu. Büyümenin ağırlık merkezi Asya’ya kayarken, sağlık, bilgi teknolojileri ve malzeme sektörleri en hızlı artış gösteren alanlar arasında yer alıyor.
Neden Önemli?: Şirketlerin iklim hedeflerini hızla benimsemesi, düşük karbonlu dönüşümün artık yalnızca kamu politikalarıyla değil özel sektör stratejileriyle şekillendiğini gösterirken, rekabet, yatırım kararları ve tedarik zincirlerinin giderek daha fazla iklim uyumu üzerinden yeniden yapılandığına işaret ediyor.
Dünya genelinden 150’den fazla sivil toplum kuruluşundan oluşan bir koalisyon, IMF ve Dünya Bankası Bahar Toplantıları sırasında yayımladıkları ortak mektupla hükümetlere savaşların durdurulması, fosil yakıt ve silah şirketlerinin krizden elde ettiği karların vergilendirilmesi ve küresel borç yükünün hafifletilmesi çağrısında bulundu.
Bir Adım Geriden: Dünyanın en büyük 100 petrol ve gaz şirketi, İran’daki savaşın ilk ayında saatte 30 milyon doları aşan kâr elde ederken enerji fiyatlarındaki artış şirket gelirlerini hızla büyüttü. Mevcut fiyat seviyelerinin korunması halinde sektörün 2026 yılı sonuna kadar toplamda 234 milyar dolara ulaşan ek kazanç elde etmesi bekleniyor.
Yakın Bakış: Fosil yakıt ve silah şirketlerinin savaş ve enerji krizinden rekor karlar elde etmesi sonucu öne çıkan talepler ile savaşların sona erdirilmesi, şirket karlarının vergilendirilmesi, gıda ve enerji güvenliği için kamu yatırımlarının artırılması ve Küresel Güney ülkeleri için borçların hafifletilmesi olarak sıralanıyor.
Neden Önemli?: Bu çağrı, iklim krizi, enerji fiyatları ve jeopolitik risklerin kesişiminde maliyetlerin dağılımına dair tartışmayı “adil yük paylaşımı” eksenine taşırken, iklim finansmanının yalnızca yeni kaynak yaratımı değil mevcut ekonomik düzenin yeniden dağıtımı üzerinden ele alındığını ortaya koyuyor.
Uluslararası Karbon Eylem Ortaklığı (ICAP) tarafından yayımlanan raporuna göre, küresel emisyon ticareti sistemleri 2025 yılında 79 milyar dolar ile rekor gelir elde etti ve karbon piyasalarının ekonomik büyüklüğü artmaya devam etti.
Temel Bulgular: Gelirler, artan karbon fiyatlarının etkisiyle 2024 yılındaki yaklaşık 70 milyar dolarlık seviyenin üzerine çıktı. Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi 48,9 milyar dolarlık gelirle en büyük payı oluştururken, dünya genelinde yürürlükte olan 41 ETS toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık %26’sını kapsıyor. Japonya, Hindistan ve Vietnam’ın 2026 yılında yeni sistemler devreye alması beklenirken, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 16 ülkede yeni ETS’ler geliştirme aşamasında bulunuyor.
Neden Önemli?: Karbon piyasalarındaki gelir artışı, karbon fiyatlandırmasının iklim politikalarının merkezine yerleştiğini ve kamu gelirleri üzerinden enerji dönüşümünün finansmanında giderek daha kritik bir araç haline geldiğini gösteriyor.
Allianz Trade tarafından yayımlanan “Krizin Pikselleri” raporu, Orta Doğu’daki çatışma ve Hürmüz Boğazı’ndaki kesintilerin küresel ölçekte ödeme yapamama risklerini artırdığını ve ülke ile sektör risklerinde geniş tabanlı bir bozulmaya yol açtığını ortaya koyuyor.
Temel Bulgular: Ülke risk notlarında düşüşler artarken yalnızca sınırlı sayıda ekonomide iyileşme görülüyor. Enerji, cari denge ve mali açık veren ülkelerin ikinci tur etkilerden daha fazla etkilenmesi beklenirken Türkiye’nin de dahil olduğu birçok gelişmekte olan ekonomi kırılgan grupta yer alıyor. Sektörel risk göstergelerinde ise 2025 ortasından itibaren görülen iyileşme tersine dönmüş durumda. Özellikle küresel taşımacılık ve Körfez ülkelerindeki enerji sektörü risklerin merkezinde yer alırken, Avrupa’da kimya, çelik ve çimento gibi enerji yoğun sektörlerde baskı artıyor.
Neden Önemli?: Rapor, jeopolitik şokların yalnızca enerji fiyatları üzerinden değil finansman koşulları, borç sürdürülebilirliği ve küresel ticaret zincirleri üzerinden çok katmanlı ekonomik riskler yarattığını gösterirken, özellikle gelişmekte olan ülkelerde sistemik kırılganlıkların derinleşebileceğine işaret ediyor.
COP31 Başkanı Murat Kurum, ülkelere gönderdiği ilk mektupta Türkiye’nin COP31 sürecinde önceki zirvelerin çıktılarıyla uyumlu hareket edeceğini ve çok taraflı iş birliğini güçlendirmeyi hedeflediğini açıkladı.
Yakın Bakış: Türkiye’nin COP30 Belém sonuçları da dahil olmak üzere önceki COP kararlarını temel alacağı belirtilirken, Azerbaycan ve Brezilya gibi önceki başkanlıklarla yakın iş birliği vurgulanıyor. COP31’in “uygulama odaklı” bir zirve olarak kurgulandığı ve üç temel ilke etrafında şekilleneceği ifade ediliyor: diyalog, uzlaşı ve eylem. Zirve hazırlıkları kapsamında Pre-COP toplantısının Ekim 2026 yılında Pasifik bölgesinde yapılması ve liderler zirvesinin Kasım ayında Antalya’da düzenlenmesi planlanıyor.
Neden Önemli?: Bu yaklaşım, COP31’in yeni hedefler belirlemekten ziyade mevcut taahhütlerin uygulanmasına odaklanan bir “uygulama COP’u” olarak konumlandığını ve küresel iklim yönetişiminde süreklilik ile somut sonuç üretme beklentisinin öne çıktığını gösteriyor.
Türkiye’de kirleten öder ilkesi uygulanmasına yönelik güncel söylem, iklim finansmanının nasıl yapılandırılacağı ve maliyetlerin kim tarafından üstlenileceği sorusunu yeniden gündeme taşıyor.
Yakın Bakış: Mevcut durumda iklim ve çevresel maliyetlerin önemli ölçüde kamu bütçesi ve toplum tarafından üstlenildiği, buna karşın kirletici sektörlerin bu maliyetleri yeterince içselleştirmediği görülüyor. Kirleten öder ilkesi ise bu maliyetlerin doğrudan kirletici aktörlere yüklenmesini, yani karbon fiyatlama ve teşviklerin yeniden düzenlenmesi gibi araçlarla dışsallıkların ekonomik sisteme dahil edilmesini öngörüyor. Türkiye’de bu yaklaşım özellikle kömürden çıkış, karbon fiyatlama mekanizmaları ve Emisyon Ticaret Sistemi tartışmalarıyla doğrudan bağlantılı ele alınıyor.
Bir Adım Geriden: Kömürün Ötesinde Avrupa, Avrupa İklim Eylem Ağı, SEFiA, Greenpeace Akdeniz, WWF-Türkiye, İklim Değişikliği Politika ve Araştırma Derneği ve 350.org için modelleme çalışmasını APLUS Enerji’nin yaptığı rapor, Türkiye’nin Paris Anlaşması’nı onaylaması ve 2053 net sıfır hedefini açıklamasının ardından atılması gereken en hızlı ve gerçekçi adımın kömürün en geç 2030 yılına kadar elektrik sisteminden çıkarılması olduğunu ortaya koyuyor. 2021 tarihli rapor bu dönüşüm için “kirleten öder” ilkesinin uygulanmasını önerirken aradan geçen beş yılda Türkiye’nin kömürden çıkışa dair hala bir politika ortaya koymadığı görülüyor.
Neden Önemli?: Kirleten öder ilkesinin hayata geçirilmesi, iklim finansmanının yalnızca kaynak mobilizasyonu değil mevcut teşvik yapılarının ve maliyet dağılımının yeniden tasarlanması meselesi olduğunu ortaya koyarken Türkiye’nin enerji dönüşümünün finansmanı ve adil geçiş politikaları açısından kritik bir eşik oluşturuyor.
✍ : OECD Policy Focus
OECD tarafından yeni yayınlanan analiz, son yıllarda küresel ölçekte hızla artan enerji fiyatlarına karşı hükümetlerin geliştirdiği politika araçlarını karşılaştırmalı bir çerçevede ele alıyor. Çalışma, özellikle enerji krizi sürecinde uygulanan destek mekanizmalarının kapsamını, maliyetini ve dağılım etkilerini değerlendirirken, kısa vadeli müdahaleler ile uzun vadeli enerji dönüşümü hedefleri arasındaki gerilimlere dikkat çekiyor. Bu çerçevede hükümetlerin büyük ölçüde hızlı ve geniş kapsamlı müdahalelere yöneldiği, ancak bu müdahalelerin çoğu zaman hedefleme, mali sürdürülebilirlik ve yeşil dönüşümle uyum açısından sınırlılıklar içerdiği ortaya konuluyor.
Kapsam
Çalışma, OECD ülkeleri başta olmak üzere çok sayıda ekonomide uygulanan enerji fiyatı müdahalelerini üç ana politika kategorisi altında inceliyor.
Hanehalkı ve firmalara yönelik doğrudan gelir destekleri,
Fiyat kontrolleri ve sübvansiyonlar yoluyla piyasa müdahaleleri,
Vergi indirimleri ve mali teşvikler.
Hükümetlerin enerji krizine verdiği tepkilerin hem kapsam hem de araç çeşitliliği açısından benzerlik gösterdiği, ancak uygulamaların hedefleme düzeyi ve mali yük bakımından önemli farklılıklar içerdiği vurgulanıyor. Analiz, söz konusu politika araçlarının yalnızca kısa vadeli refah kayıplarını telafi etmekle sınırlı kalmadığını vurgularken aynı zamanda enerji talebi, tüketim davranışları ve karbon emisyonları üzerinde dolaylı etkiler yarattığını ortaya koyuyor. Bu bağlamda enerji fiyatlarına yönelik müdahalelerin, enerji verimliliği ve düşük karbonlu dönüşüm hedefleriyle uyum düzeyi kritik bir değerlendirme alanı olarak öne çıkıyor.
Temel Bulgular
Analize göre hükümetlerin enerji fiyatlarındaki artışlara verdiği yanıtlar büyük ölçüde hızlı ve kapsamlı olmakla birlikte bu müdahalelerin önemli bir bölümü hedefleme açısından sınırlı ve maliyet açısından yüksek kalmaktadır. Özellikle geniş tabanlı sübvansiyonlar ve fiyat kontrolleri, kısa vadede tüketiciyi korurken uzun vadede enerji dönüşümünü yavaşlatabilecek riskler taşımaktadır.
Raporda öne çıkan temel bulgular aşağıda listelenmektedir:
Enerji krizine verilen politika tepkilerinin büyük ölçüde geniş kapsamlı ve hızlı uygulanması, çoğu zaman hedefli destek mekanizmaları yerine genel sübvansiyonlara dayanmasıyla sonuçlanmaktadır.
Hanehalkı ve firmalara sağlanan desteklerin önemli bir bölümü gelir düzeyine veya kırılganlık durumuna göre ayrıştırılmadığı için dağılım etkileri sınırlı kalmaktadır.
Fiyat kontrolleri ve enerji sübvansiyonları, enerji tasarrufu teşviklerini zayıflatmakta ve talep tarafında verimsizlik yaratmaktadır.
Vergi indirimleri ve genel fiyat baskılama politikaları, kamu maliyesi üzerinde yüksek yük oluşturmakta ve uzun vadede sürdürülebilirlik sorunları doğurmaktadır.
Birçok ülkede uygulanan önlemler, enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji yatırımlarını teşvik etmek yerine mevcut tüketim kalıplarını koruma eğilimindedir.
Kısa vadeli kriz yönetimi ile uzun vadeli iklim hedefleri arasında belirgin bir politika uyumsuzluğu ortaya çıkmaktadır.
Daha hedefli, gelir odaklı ve geçici destek mekanizmalarının hem maliyet etkinlik hem de sosyal koruma açısından daha uygun olduğu vurgulanmaktadır.
Enerji fiyatlarına müdahale politikalarının, enerji dönüşümü hedefleriyle uyumlu olacak şekilde tasarlanması gerektiği; aksi takdirde karbon yoğun sistemlerin kilitlenmesi riskinin arttığı belirtilmektedir.
OECD Policy Focus “Hükümetler Artan Enerji Fiyatlarıyla Nasıl Başa Çıkıyor?”
SEFiA İklim Gündemi ekibi olarak takip ettiğimiz değerlendirme yazılarını ve diğer önemli gelişmeleri derliyoruz.
