Bugün, 23 Mart 2026.
SEFiA İklim Gündemi’nin yeni sayısına hoş geldiniz…
Bu sayıda Uluslararası Sürdürülebilir Kalkınma Enstitüsü (International Institute for Sustainable Development – IISD) ile E3G, ECCO, SEFiA, Observatório do Clima ortaklığında hazırlanan ‘Fosil Yakıtlardan Çıkış Sürecinin İlerlemesi: Örnek Vakalardan Alınan Dersler’ başlıklı raporu merkeze alıyoruz.
Yorum ve geri dönüşlerinizi bekliyoruz!
Keyifli okumalar,
Küresel Yenilenebilir Enerji İttifakı, fosil yakıtlara bağımlı enerji sisteminin mevcut krizler karşısında giderek daha kırılgan hale geldiğini vurgulayarak yenilenebilir enerjiye geçişin hızlandırılması gerektiğine dikkat çekti. Özellikle jeopolitik gerilimlerin tetiklediği enerji fiyat dalgalanmalarının fosil yakıt temelli sistemlerin ekonomik ve politik risklerini artırdığı ifade ediliyor.
Temel Mesaj: Enerji arz güvenliğini güçlendirmek ve fiyat oynaklıklarını azaltmak için hükümetlerin yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırması, izin süreçlerini sadeleştirmesi, şebeke ve depolama altyapısını geliştirmesi ve finansman mekanizmalarını güçlendirmesi gerektiği vurgulanıyor.
Neden Önemli?: Fosil yakıtlara bağımlı sistemler ülkeleri dışa bağımlılık ve fiyat şoklarına açık hale getirirken, yenilenebilir enerji daha öngörülebilir maliyetler ve enerji güvenliği sağlıyor. Bu dönüşüm, daha dirençli ve sürdürülebilir bir ekonomik yapı için kritik önem taşıyor.
Yeni kurulan Point One girişimi, şirketlerden gelirlerinin %0,1’ini bağışlamalarını talep ederek küresel ölçekte yenilenebilir enerji projelerinin finansmanını artırmayı hedefliyor. İlk etapta 30 şirketin dahil olduğu girişim, düşük katkı oranı sayesinde geniş bir şirket kitlesinin sürece katılımını teşvik etmeyi amaçlıyor.
Temel Bulgular: Girişim, 2030 yılına kadar en az 200 milyon dolar bağış toplamayı ve bu kaynakla kurumsal yatırımcılardan 3 milyar dolara kadar ek finansman mobilize etmeyi hedefliyor. Düşünce kuruluşu Global Nation tarafından yapılan analiz, küresel ticari gelirlerin yalnızca %0,1’inin yönlendirilmesinin 2040 yılına kadar enerji sisteminin tamamen temiz enerjiye geçişini finanse edebileceğini gösteriyor. Ayrıca bağışların ilk zarar finansmanı olarak kullanılması durumunda yaklaşık 15 kat ek yatırım çekme potansiyeli bulunuyor.
Neden Önemli?: Kamu kaynaklarının sınırlı kaldığı bir dönemde, özel sektör gelirlerine dayalı bu tür modeller temiz enerji yatırımları için yeni ve ölçeklenebilir bir finansman kaynağı sunuyor. Küçük katkılarla büyük yatırımların tetiklenebilmesi, özellikle gelişmekte olan ülkelerde finansman açığının kapatılması açısından kritik önem taşıyor.
Australia Institute analizi, Avustralya’da federal ve eyalet hükümetlerinin 2025-2026 döneminde fosil yakıt üreticileri ve büyük kullanıcılarına 16,3 milyar dolar tutarında sübvansiyon sağladığını ortaya koyuyor. Fosil yakıt desteklerinin son bir yılda yaklaşık %10 artarak sosyal harcamalardan daha hızlı büyüdüğüne işaret ediyor.
Temel Bulgular: Kömür, petrol ve gaz kullanımına sağlanan subsansiyonlar Avustralya’ya dakikada 30 bin dolara mal oluyor. Sübvansiyonların en büyük kısmını, özellikle madencilik ve tarım sektörlerine sağlanan yakıt vergi iadesi oluştururken, bu mekanizmanın tek başına yaklaşık 10,8 milyar dolarlık bir maliyete ulaştığı belirtiliyor. Artan desteklerin sosyal harcamalara kıyasla daha hızlı büyümesi ve özellikle büyük ölçekli fosil yakıt şirketlerini desteklemesi eleştiri konusu oluyor.
Neden Önemli?: Avustralya’nın COP31’de üstleneceği role rağmen artan fosil yakıt sübvansiyonları, küresel “fosilden çıkış” hedefiyle çelişerek iklim finansmanının yönüne dair tartışmaları güçlendiriyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol ile birlikte ortak düzenlenen basın toplantısında enerji ve iklim politikalarının kritik bir eşikte olduğunu vurgulayarak, insanlığın daha güvenli ve temiz enerji sistemlerine geçişinin zorunluluk haline geldiğini ifade etti. Artan enerji talebi ile iklim krizinin yarattığı baskıların mevcut sistemlerin hızla dönüştürülmesi gerektiğini ortaya koyduğu belirtiliyor.
Temel Bulgular: Küresel enerji talebinin son yıllarda hızla artarken, enerjiye erişimi olmayan yaklaşık 730 milyon insanın bulunduğu ifade ediliyor. Kuraklık, su kıtlığı ve ekosistem kayıplarının ekonomik ve sosyal maliyetleri artarken, enerji güvenliği ile iklim hedeflerinin birlikte ele alınması gerektiği vurgulanıyor. COP31 sürecinde temiz enerji dönüşümü, metan azaltımı ve iklime dirençli şehirler öncelikli alanlar arasında yer alıyor.
Neden Önemli?: Enerji güvenliği ile iklim politikalarının birlikte ele alınması gerekliliğinin artan talep ve jeopolitik risklerle daha belirgin hale gelmesi, enerji dönüşümünün ekonomik ve sosyal bir zorunluluk olarak öne çıktığını gösteriyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Ankara’da Avrupa Birliği Delegasyonu ve üye ülkelerin büyükelçilerine yaptığı COP31 bilgilendirme toplantısında, AB ile daha güçlü bir iş birliğinin kaçınılmaz olduğunu vurguladı. Türkiye’nin en büyük ticaret ortağı olan AB ile temiz enerji, yeşil dönüşüm ve iklim alanlarında ilişkilerin derinleştirilmesi hedefleniyor.
Temel Bulgular: Türkiye’nin COP31 vizyonu “uygulama odaklı COP” yaklaşımı etrafında şekillenirken, diyalog, uzlaşı ve aksiyon temel ilkeler olarak öne çıkıyor. Artan enerji talebi, tedarik zinciri kırılganlıkları ve iklim kaynaklı afetlerin yarattığı riskler, AB ile daha yakın iş birliğini stratejik bir gereklilik haline getiriyor.
Neden Önemli?: COP31 sürecinde Avrupa Birliği ile ortaklığın derinleşmesi, Türkiye’nin küresel iklim diplomasisindeki konumunu doğrudan etkileyebilir. Ayrıca, AB ile güçlenecek iş birlikleri Türkiye’nin enerji dönüşümü ve iklim finansmanına erişimi açısından kritik bir kaldıraç fırsatı sunabilir.
EMBER tarafından yayımlanan yeni analiz, Türkiye’de yenilenebilir enerji üretimindeki artışın elektrik maliyetlerini düşürerek tüketicilere önemli bir tasarruf sağladığını ortaya koyuyor. Özellikle güneş ve rüzgar enerjisinin sistemdeki payının artması, daha pahalı fosil yakıtlı üretimin devreye girme ihtiyacını azaltarak elektrik fiyatlarını aşağı çekiyor.
Temel Bulgular: Analize göre yenilenebilir enerji üretimindeki artış, son bir yılda elektrik faturalarında yaklaşık bir aylık düşüşe karşılık gelen tasarruf sağladı. 2025 yılı itibarıyla hanelerin yıllık elektrik faturalarında ortalama %9 seviyesinde bir düşüş gerçekleşirken, bu etki özellikle yenilenebilir üretimin yüksek olduğu dönemlerde daha belirgin hale geliyor.
Neden Önemli?: Yenilenebilir enerji, düşük maliyetli yapısıyla elektrik fiyatlarını ve faturaları azaltırken enerji ithalatına bağımlılığı azaltarak dönüşümün ekonomik faydalarını ortaya koyuyor.
✍ : IISD ve E3G, ECCO, SEFiA, Observatório do Clima
Uluslararası Sürdürülebilir Kalkınma Enstitüsü (IISD) ve E3G, ECCO, SEFiA, Observatório do Clima ortak katkılarıyla hazırlanan Fosil Yakıtlardan Çıkış Sürecinin İlerlemesi: Örnek Vakalardan Alınan Dersler raporu, fosil yakıtlardan çıkış sürecinin (TAFF – Transition Away From Fossil Fuels) artık somut uygulama aşamasına geçtiğini ortaya koyuyor. Rapor, 2026 yılını bu geçişin hayata geçirilmesi açısından kritik bir eşik olarak tanımlarken, mevcut taahhütlerin somut politika ve yatırım adımlarına dönüştürülmesi gerekliliğini vurguluyor. Bu çerçevede, küresel ve ulusal düzeyde geliştirilecek yol haritalarının yalnızca emisyon azaltımı değil, aynı zamanda ekonomik istikrar, enerji güvenliği ve sosyal adalet boyutlarını birlikte ele alması gerektiğini ortaya koyuyor.
Kapsam
Rapor, fosil yakıtlardan çıkışı üretimden tüketime, finansmandan yönetişime kadar tüm ekonomik sistemleri kapsayan bütüncül bir dönüşüm süreci olarak ele alıyor. Bu çerçevede, ulusal yol haritalarının mevcut politika araçlarıyla (NDC’ler, uzun dönemli düşük emisyon stratejileri, sektörel planlar) entegre edilerek tek bir “ekonomi geneli dönüşüm planı” haline getirilmesi ve bu sayede geçiş hedeflerinin somut politika araçları üzerinden uygulanabilir hale getirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Rapor, birçok ülkenin mevcut enerji, ulaşım ve sanayi gibi sektörlerde fosil yakıt azaltımına yönelik planlara sahip olduğunu, ancak bu planların parçalı kaldığını ortaya koyuyor. Etkili bir geçiş için hem arz (fosil yakıt üretimi) hem de talep (elektrifikasyon, enerji verimliliği) tarafını birlikte ele alan entegre bir planlama yaklaşımı gerektiği belirtiliyor. Ayrıca raporda fosil yakıt bağımlı ekonomilerde kamu gelirlerinin dönüşümü, iş gücü geçişi ve bölgesel kalkınma politikalarının bu sürecin ayrılmaz parçası olduğu vurgulanıyor.
Temel Bulgular
Rapora göre temiz enerji yatırımları hızla artarken, ülkelerin mevcut fosil yakıt üretim ve tüketim planlarının 1,5°C hedefiyle uyumda yetersiz kalması ekonomik dalgalanma, jeopolitik riskler ve atıl varlıklar gibi çok boyutlu kırılganlıklar yaratıyor. Mevcut tablo, sorunun yalnızca hedef belirlemekten ibaret olmadığını, ulusal planlar, uluslararası koalisyonlar ve sektörel girişimler arasında tutarlılık ve koordinasyon eksikliğinin uygulama sürecinin önündeki temel engel olduğunu ortaya koyuyor. 2025 yılı itibarıyla küresel enerji yatırımlarının yaklaşık üçte ikisinin temiz enerjiye yönelmesine rağmen, gelişmekte olan ülkelerin bu finansmandan aldığı pay %15 ile sınırlı kalıyor. Söz konusu eşitsizlik, geçişin hızını ve adil biçimde gerçekleşmesini kısıtlayan yapısal bir sorun olarak öne çıkıyor.
Raporda öne çıkan temel bulgular aşağıda listelenmektedir:
Fosil yakıtlardan çıkış yol haritalarının güvenilir ve uygulanabilir olabilmesi için bilim temelli hedeflerle uyum, adalet ilkeleri ve ulusal sahiplenme gibi temel prensiplere dayanması gerekiyor.
Ulusal yol haritalarının mevcut planları birbirine bağlayan entegre bir yapı olarak tasarlanması, geçişin hayata geçirilmesi açısından kritik görülmektedir.
Enerji erişimi, fosil yakıt sübvansiyonlarının kaldırılması, adil geçiş politikaları, ekonomik çeşitlendirme ve altyapı dönüşümü gibi çok boyutlu planlama unsurları etkili yol haritalarında birlikte ele alınmalı.
Adil ve planlı bir geçişin sağlanması için iş gücü dönüşümü, sosyal koruma mekanizmaları ve yerel ekonomilerin çeşitlendirilmesi kritik politika alanları olarak öne çıkmaktadır.
Fosil yakıt üretimi ve tüketiminin birlikte ele alınmadığı durumlar, arz-talep uyumsuzluğuna sebep olarak ekonomik volatiliteyi ve geçiş risklerini artıracaktır.
Küresel finans sistemindeki yüksek borçlanma maliyetleri, risk primleri ve benzeri yapısal sorunlar özellikle gelişmekte olan ülkelerin enerji dönüşümüne erişimini sınırlamaktadır.
Finansman, teknoloji transferi, tedarik zinciri yönetimi ve bilgi paylaşımı alanlarında güçlendirme sağlanmadığı koşullarda geçiş sürecine yönelik uluslararası iş birliğinin parçalı ve yetersiz ilerlemesiyle sonuçlanacaktır.
Uluslararası koordinasyon eksikliği, ülkeleri tek başına hareket etmeye zorlayarak ilk hareket edecekler için riskler ve eşitsiz sonuçlar doğurabilmektedir.
Rapora ulaşmak için tıklayın.
SEFiA İklim Gündemi ekibi olarak takip ettiğimiz değerlendirme yazılarını ve diğer önemli gelişmeleri derliyoruz.
