#COP30 başladı! Araştırma Direktörümüz Ayşe Ceren Sarı, Belém'den gelişmeleri aktarıyor. Günün özetini için yukarıda bulunan videoyu izleyebilir, detaylı bilgi almak için yazıyı okuyabilirsiniz.
Merhabalar,
Bugün, COP30’un dokuzuncu günü, hem müzakere odalarında hem de yan etkinliklerde tansiyonun yükseldiği, ülkelerin pozisyonlarını sertleştirdiği ve final metin için pazarlıkların keskinleştiği bir gündü. 21 Kasım’daki kapanışa sadece üç gün kala, COP30 gerçekten kritik bir eşiğe geldi.
Günün en belirleyici gelişmesi, COP30 Başkanlığı tarafından paylaşılan erken taslak karar metni oldu. Bu taslak, ülkelerin üzerinde çalışabilmesi için alternatifli ifadeler sunuyor ve özellikle fosil yakıtlardan çıkış, etkisiz fosil yakıt sübvansiyonlarının kaldırılması, enerji dönüşümü için sektör bazlı planlar, uygulama takvimleri ve iklim finansmanı gibi konularda oldukça güçlü, aynı zamanda tartışmalı seçenekler içeriyor. Ortak bir metin hâline gelmesi için hâlâ çok yol var, ancak bu taslak müzakerelerin yönünü belirleyen temel doküman oldu.
Bugünün en çarpıcı siyasi mesajı ise 80’den fazla ülkenin ortak çağrısıyla geldi: ülkeler birlikte fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesi için küresel bir yol haritası talep ediyor. Bu çağrı, yenilenebilir enerjinin üç katına çıkarılması ve enerji verimliliğinin artırılması hedefleriyle uyumlu bir çerçeve sunuyor. Ancak fosil yakıt ihracatçısı ülkeler bu ifadelere hâlâ ciddi rezerv koyuyor. Dolayısıyla, COP30’un kaderini belirleyecek en sert başlığın “fosil yakıtlar” olacağı bugün bir kez daha kesinleşmiş oldu.
İklim finansmanı ise gün boyunca en zorlu müzakere alanıydı. Gelişmekte olan ülkeler, daha net yükümlülükler, daha yüksek hibe oranları ve güçlü bir uygulama çerçevesi istiyor. Gelişmiş ülkeler ise daha esnek bir çerçeveyle ilerlemeyi tercih ediyor. Kapanışa üç gün kala finans başlığında gerçek bir uzlaşma hâlâ görünür değil.
Bugün ayrıca COP sürecine hızla giren yeni bir gündem öne çıktı: yapay zekâ ve iklim. Teknoloji şirketleri ve bazı ülkeler, AI’ın enerji sistemlerinin optimizasyonundan iklim modellemesine kadar pek çok alanda devrim yaratabileceğini savunurken; sivil toplum, yapay zekâ uygulamalarının yüksek enerji ve su tüketimi nedeniyle kendi başına bir iklim yükü oluşturabileceğini hatırlattı. Bu tartışma COP30’un yeni ve giderek politikleşen başlıklarından biri olmaya başladı.
Başkanlığın yayımladığı Başkanlık İstişare Özeti ise bugünkü atmosferi çok iyi özetliyor: finans, ticaret ve 1,5°C ile uyumda “belirgin görüş ayrılıkları”, bazı teknik alanlarda ise “yüksek düzeyde ortaklaşma”. Bu da son üç günün çok yoğun geçeceğini gösteriyor.
Amazon’da olmamızın yarattığı sembolik ağırlık bugün de çok güçlüydü. Yerli halk temsilcileri, ormansızlaşmanın durdurulması, yasadışı madenciliğin engellenmesi ve topluluk haklarının karar süreçlerine açıkça yazılması için çağrılarını gün boyunca sürdürdü. “Topraklarımız satılık değil” sloganı, COP30’un yalnızca bir iklim zirvesi değil, aynı zamanda bir adalet ve Amazon koruma zirvesi olduğunu sürekli hatırlatıyor.
Tüm bu tartışmalar ışığında, COP30’un 21 Kasım’daki final metnine nasıl ulaşacağı hâlâ belirsiz. Fosil yakıt ifadeleri, finansmanda bağlayıcılık ve Amazon’a ilişkin yükümlülükler çözülmesi en zor konular olarak masada duruyor. Ancak Başkanlık, anlaşmaya erken varılmasını istiyor ve görüşmeleri hızlandırmak için yoğun baskı yapıyor.
Önümüzdeki üç gün, COP30’un tarihe nasıl geçeceğini belirleyecek.
Ben de gelişmeleri buradan takip edip aktarmaya devam edeceğim.
