SEFiA olarak COP31 boyunca adil geçiş, iklim finansmanı, elektrifikasyon ve sanayinin karbonsuzlaşması başta olmak üzere iklim politikalarının ekonomik ve toplumsal boyutlarına ilişkin oturumları takip ediyoruz. Bu sayfada her günün öne çıkan tartışmalarını, müzakerelerdeki uzlaşı ve ayrışma noktalarını ve Türkiye açısından önemli gelişmeleri kısa özetler halinde bulabilirsiniz.
Oturum, adil geçişte gençlerin ve kadınların karar alma süreçlerine katılımını, beceri geliştirme fırsatlarını ve liderlik rollerini güçlendirmek için gerekli politika ve uygulamaları ele aldı. Özellikle kırsal ve yerli topluluklarda kadınların fosil yakıt faaliyetlerinin genişlemesine ve toprak kayıplarına karşı mücadele ederken çevre koruma, toplulukların dayanıklılığını artırma ve doğal kaynak yönetimi alanlarında önemli beceriler ve liderlik kapasiteleri geliştirdiği vurgulandı. Bu deneyimler, yeşil becerilerin yalnızca dönüşüm sonrasında ortaya çıkacak istihdam fırsatları için edinilen teknik yeterliliklerden ibaret olmadığını, kadınların dönüşüm sürecini şekillendirirken geliştirdikleri pratik bilgi ve yetkinlikleri de kapsadığını gösterdi. Buna karşın, kayıt dışılık, toplumsal cinsiyet kalıpları ve mesleki fırsatlara erişimdeki engeller, bu becerilerin tanınmasını ve ekonomik fırsatlara dönüşmesini kısıtlıyor. Kadınların enerji sektöründeki istihdamın yaklaşık %20’sini, yenilenebilir enerji sektöründeki istihdamın ise %32’sini oluşturması ve bu oranların 2019 yılından bugüne belirgin biçimde değişmemesi, mentorluk, staj ve erken kariyer programlarının önemini vurguluyor. Genç profesyonellere yönelik bir programda pozisyonların yaklaşık üçte ikisinin genç kadınlar tarafından doldurulması, hedefli uygulamaların potansiyelini gösteriyor. Ulusal Katkı Beyanlarını (NDC) gençlik ve toplumsal cinsiyet perspektifinden 59 güncel beyana ilişkin bulguları değerlendiren analize göre, belgelerin %79’u gençlerin karar alma süreçlerine katılımına yer verirken yalnızca yaklaşık üçte biri gençlerin politika önceliklerini gerçekten şekillendirdiğine işaret ediyor. Güncel beyanların %78’i kadınları paydaş olarak tanımlasa da yarısından azı kadınların güçlenmesini destekleyen somut önlemler içeriyor. Ayrıca yalnızca %9’unda toplumsal cinsiyete göre ayrıştırılmış veriler bulunurken hiçbirinde hem gençlik hem de toplumsal cinsiyet verileri birlikte raporlanmıyor. Bulgular, katılımın yalnızca politika belgelerinde yer almasıyla değil, kararlar üzerindeki etkisi ve ölçülebilir sonuçlarıyla da değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koydu. Emisyon azaltımında daha iddialı ülkelerin toplumsal cinsiyet göstergelerinde yüksek performans gösterme olasılığının yaklaşık dört kat daha yüksek olması ve fosil yakıtlardan çıkış taahhütleriyle gençlik katılımı arasındaki ilişki, iklim hedefleri ile sosyal kapsayıcılığın birbirini destekleyebileceğine işaret etti. Gençlik örgütlerine yönelik finansman eksikliği, anlamlı ve sürekli katılımın önündeki temel engellerden biri olarak öne çıktı.
Oturum, yerel bilgisinden hareketle ilerleyen iklim değişikliğine uyum çalışmalarının finansmana erişimini kolaylaştırmak ve yerel kurumların uzun vadeli uygulama kapasitesini güçlendirmek için gerekli yaklaşımları ele aldı. Toplamda 5 oturumdan oluşan toplantı serisinin sonuncusu olarak, yerel uyum ihtiyaçlarının belirlenmesinden proje geliştirme, finansman başvurusu, onay ve uygulama aşamalarına kadar uzanan süreçteki kapasite eksiklikleri ile yapısal ve idari engeller değerlendirildi. Tartışmalarda, yerel toplulukların mevcut bilgi, deneyim ve liderlik kapasitelerinin çoğu zaman yeterince tanınmadığı, bu nedenle sıfırdan kapasite oluşturmak yerine mevcut kapasiteleri güçlendiren ve yerel aktörleri karar alma süreçlerine dahil eden yaklaşımların benimsenmesinin önemi vurgulandı. Kapasite geliştirme desteğinin kısa süreli eğitimlerle sınırlı kalmaması, uyum yatırımlarının tüm aşamalarına entegre edilmesi ve proje tamamlandıktan sonra da kurumlar içinde sürdürülebilir hale getirilmesi önerildi. Yerel yönetimlerin benzer içerikli eğitim programlarına tekrar tekrar katılmak zorunda kalması, ihtiyaç odaklı olmayan desteklerin kaynak israfına ve kurumsal yorgunluğa yol açtığını gösteriyor. Bu çerçevede, yerel yönetimlerin ve toplulukların önceliklerini sistematik biçimde belirleyerek teknik destek sağlayıcılarla eşleştiren, tekrarları azaltan ve kadınların yerel iklim eylemine sürekli katılımını destekleyen uygulamaların gerekliliği öne çıktı. Oturumun temel mesajı, yalnızca yerel aktörleri finansmana hazır hale getirmeye odaklanmak yerine, iklim finansmanı sistemlerinin de yerel ihtiyaçlara uygun, erişilebilir ve esnek hale getirilmesi gerektiğiydi. Tartışmalardan elde edilen sonuçların ilk kapasite geliştirme durum raporuna ve ikinci Küresel Durum Değerlendirmesi’ne (GST2) katkı sağlaması öngörülüyor.
Oturum, Ulusal Uyum Planlarının (NAP) hazırlanmasından somut yatırımlara ve ölçülebilir uyum sonuçlarına geçişi hızlandırmak için finansman, teknik destek ve kurumsal iş birliğinin güçlendirilmesine odaklandı. 2026 yılı ilerleme raporuna göre NAP sunan gelişmekte olan ülke sayısı 67’den 83’e yükselirken, bunların 29’unu en az gelişmiş ülkeler ve 17’sini küçük ada devletleri oluşturuyor. Raporlama döneminde 16 ülkenin ilk NAP’ını sunması, planlama alanındaki ilerlemeyi gösterse de finansman yetersizliği, proje geliştirme kapasitesindeki eksiklikler ve finansman kaynaklarının ulusal uyum öncelikleriyle yeterince eşleşmemesi uygulamanın önündeki temel engeller olarak değerlendirildi. Bu kapsamda, uyum yatırımlarının maliyetlendirilmesi ve finansmana uygun proje portföylerinin hazırlanması, ülkelerin yetkin uygulama ortaklarıyla eşleştirilmesi, akredite kuruluş sayısının artırılması ve proje onayından kaynak aktarımına ve uygulamaya kadar tüm yatırım döngüsünün desteklenmesi dört temel öncelik olarak öne çıktı. Tanıtılan NAP Implementation Alliance, ulusal uyum önceliklerini finansman kaynakları, teknik uzmanlık ve uygulama ortaklarıyla buluşturarak mevcut destek mekanizmaları arasındaki parçalanmayı azaltmayı amaçlayan bir iş birliği platformu olarak sunuldu. İlk aşamada, 52 ilgi beyanı ve 30 üyeye ulaşan platformun, ülke öncülüğündeki ihtiyaçları mevcut destek imkanlarıyla eşleştirmesi hedefleniyor. Tartışmalarda, uyum desteği taleplerinin %68’inin uyum alanına yöneldiği bir iş birliği mekanizmasında, uyum taleplerinin yaklaşık %25’inin karşılanamadığı, azaltım taleplerinde ise bu oranın %15 olduğu aktarıldı. Özellikle su ve tarım alanlarındaki finansman ve teknik destek açıkları ile çocukların ve kırılgan toplulukların uyum planlamasına dahil edilmesi gerekliliği vurgulandı. Oturum, NAP’ların başarısının hazırlanan plan sayısından çok, korunan yaşamlar, sürdürülen geçim kaynakları ve güçlendirilen iklim dayanıklılığı üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koydu.
Oturum, COP31 kapsamında açıklanan ve elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035 yılına kadar %35’e çıkarmayı amaçlayan gönüllü 35×35 taahhüdünün uygulanması için gerekli politika, altyapı, finansman ve kurumsal kapasite koşullarını ele aldı. Elektrifikasyonun emisyon azaltımı, enerji güvenliği, sanayi rekabetçiliği, istihdam ve ekonomik kalkınma açısından sunduğu fırsatlar değerlendirilirken, hedefin yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ve enerjiye erişim çalışmalarını tamamlayıcı nitelikte olduğu vurgulandı. Tartışmalarda, 35×35 hedefinin fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritasının (TAFF) uygulanması açısından önemli bir başlangıç oluşturduğu, ülkelerin bu taahhüdü daha ileri ulusal hedefler, somut yatırımlar ve uygulama planlarıyla desteklemesi gerektiği öne çıktı. Bu kapsamda, Türkiye’nin Milli Enerji 2040’ta önerdiği 2040 yılına kadar %36 elektrifikasyon hedefi, küresel taahhüdü ulusal koşullara uyarlayan bir örnek teşkil edebilir. Elektrifikasyonun hızlandırılmasında elektrik şebekelerinin yetersizliği, enerji piyasalarının tasarımı ve nitelikli iş gücü eksikliği üç temel darboğaz olarak belirlendi. Yenilenebilir elektrik üretim kapasitesindeki artışın iletim ve dağıtım altyapısıyla eş zamanlı ilerlememesi, üretilen elektriğin son kullanıcılara ulaştırılmasını ve yeni yatırımların ekonomik uygulanabilirliğini sınırlayabiliyor. Çin’de son üç yılda hızla artan yenilenebilir enerji kapasitesine şebeke altyapısının aynı hızda ayak uyduramaması nedeniyle yatırımların yavaşlaması, bu sorunu yansıtan gerçek bir süreç olarak sunuldu. Bu durum, 35×35 hedefinin ulaşım, binalar ve sanayi gibi son kullanım alanlarında elektrik tüketiminin yaygınlaştırılmasına odaklanmasının önemini ortaya koyuyor. Küçük ve coğrafi olarak dağınık enerji sistemlerinde yüksek sermaye maliyetleri ve bakım-onarım personeli eksikliği, yatırımların uzun vadede atıl kalma riskini artırıyor. Bu nedenle ulusal elektrifikasyon stratejilerinin şebeke yatırımları, depolama, sistem esnekliği, düzenleyici reformlar, iş gücü gelişimi ve finansmana uygun proje hazırlığıyla bütünleştirilmesi önemli. Özellikle özel sektörün güvenilir elektrik arzını sağlayan bütünleşik çözümler geliştirmesi, kamu kurumlarının ise yatırım kararları ve uygulama süreçleri arasındaki koordinasyonu güçlendirmesi gerektiği belirtildi. Ayrıca elektrifikasyon maliyetlerinin hanehalklarına orantısız biçimde yansıtılmaması, enerjiye erişimin ve ekonomik faydaların adil dağılımının gözetilmesi öne çıktı.