SEFiA olarak COP31 boyunca adil geçiş, iklim finansmanı, elektrifikasyon ve sanayinin karbonsuzlaşması başta olmak üzere iklim politikalarının ekonomik ve toplumsal boyutlarına ilişkin oturumları takip ediyoruz. Bu sayfada her günün öne çıkan tartışmalarını, müzakerelerdeki uzlaşı ve ayrışma noktalarını ve Türkiye açısından önemli gelişmeleri kısa özetler halinde bulabilirsiniz.
Oturum, Paris Anlaşması’nın 9. ve 9.1. maddeleri kapsamında, gelişmiş ülkelerin iklim finansmanı yükümlülüklerini ve kamu kaynaklarının gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçlarına nasıl daha etkili bir şekilde yanıt verebileceğini ele aldı. Tartışmanın merkezinde, iklim finansmanının en fazla ihtiyaç duyan ülkelere ve topluluklara ulaşıp ulaşmadığı, finansman taahhütleriyle uygulama arasındaki açık ve Yeni Kolektif Nicel Hedef’in (NCQG) hayata geçirilmesi vardı. Hibe ve yüksek düzeyde imtiyazlı finansmanın artırılması, kaynakların öngörülebilir ve erişilebilir olması ve iklim yatırımlarının mevcut borç yüklerini artırmaması temel öncelikler arasında yer aldı. Diyalog ayrıca, COP31’in başarısının müzakerelerde varılan uzlaşılardan çok, finansman kararlarının insanların yaşamlarında yaratacağı somut değişimlerle değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Oturum, iklim değişikliğine uyum ile kayıp ve zarara ilişkin uluslararası taahhütlerin somut uygulamalara dönüştürülmesini ve finansmanın kırılgan topluluklara doğrudan ulaşmasını ele aldı. Kayıp ve Zarar Fonu (FRLD) kapsamında toplulukların finansmana erişimini kolaylaştırabilecek küçük hibeler için özel bir erişim mekanizması geliştirilmesi gündeme geldi. Bu seçeneğin hayata geçmesi Fon Yönetim Kurulunun ileride yapacağı değerlendirmelere bağlı. Mevcut finansmanın artan ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kalması, kaynakların aracılar üzerinden aktarılması ve fonların uzun vadeli sürdürülebilirliği önemli sorunlar arasında yer aldı. Oturum, kayıp ve zarar mekanizmaları arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesini, kültürel miras gibi ekonomik olmayan kayıpların finansman kapsamına alınmasını ve çocuklar ve gençlerin uyum göstergeleri, finansman kararları ve izleme süreçlerinde doğrudan söz sahibi olmasının önemini vurguladı. Katılımcılar ayrıca, artan afetlerin mevcut kaynakları hızla tüketmesi karşısında Kayıp ve Zarar Fonu’nun bir sonraki Yönetim Kurulu görüşmelerinin hemen öncesinde hibe bazlı bileşenlerin kaynaklandırılmasına yönelik tartışmaların başlaması gerektiğine dikkat çektiler.
Oturum, COP31 müzakerelerini toplumsal cinsiyet eşitliği ve feminist iklim adaleti perspektifinden değerlendirerek iklim finansmanı, fosil yakıtlardan çıkış, jeopolitik çatışmalar ve karar alma süreçlerine katılım arasındaki ilişkileri ele aldı. Tartışmalar, Belém Toplumsal Cinsiyet Eylem Planı’nın uygulanması, fosil yakıtların kullanımının ve üretiminin genişlemesine son verilmesi ve iklim finansmanının kadınlara ve yerel topluluklara doğrudan ulaşması çağrılarına odaklandı. Finansman taahhütlerinin miktarı kadar kaynakların kimlere ulaştığını ve nasıl sonuçlar ürettiğini izleyen toplumsal cinsiyete duyarlı veri ve şeffaflık mekanizmaları da gündemde yer aldı. Katılımcılar, iklim krizinin maliyetlerini mevcut borç yükleri aracılığıyla kırılgan topluluklara aktaran finansman modelleri yerine tarihsel sorumlulukları gözeten onarıcı adalet yaklaşımını savundu. Çatışma, yerinden edilme, askeri faaliyetlerden kaynaklanan emisyonlar ve artan ücretsiz bakım yükü gibi sorunlar, iklim dayanıklılığı ile barışın birlikte ele alınması ihtiyacını ortaya koydu. Oturum, kadınların ve marjinalleştirilmiş grupların yalnızca istişare süreçlerine katılmasını değil, finansman ve iklim politikalarına ilişkin kararlarda doğrudan yetki sahibi olmasını da önceliklendirdi.
Oturum, yıllık 100 milyar dolarlık iklim finansmanı hedefindeki ilerlemeyi Daimî Finans Komitesi’nin (SCF) üçüncü ilerleme raporu üzerinden değerlendirerek 2035 yılı için belirlenen yıllık en az 300 milyar dolarlık yeni hedefe ve 1,3 trilyon dolarlık finansman seferberliği çağrısına yönelik öncelikleri ele aldı. Raporda yer alan OECD verilerine göre iklim finansmanı 2024 yılında yaklaşık 136,7 milyar dolara ulaşırken, Oxfam tarafından farklı bir metodolojiyle hesaplanan hibe ve hibe eşdeğeri finansman tahminlerinin 32,7 ile 44,7 milyar dolar aralığında kalması, finansman miktarı ile niteliği arasındaki farkı ve ortak muhasebe yöntemlerine duyulan ihtiyacı ortaya koydu. Tartışmalar, artan finansman akışlarına rağmen yüksek borçlanma maliyetleri, karmaşık başvuru süreçleri, uzun onay süreleri ve kırılgan ülkelerin ihtiyaçları ile finansman dağılımı arasındaki uyumsuzlukların devam ettiğini gösterdi. İklim afetleri, artan borç yükü ve yüksek sermaye maliyetleri arasındaki kısır döngünün aşılması için iklim finansmanının tekil projelerin ötesinde ulusal kurumları güçlendiren, yatırım koşullarını iyileştiren ve uzun vadeli ekonomik dönüşümü destekleyen bir yapıya kavuşması gerektiği vurgulandı. Hibe ve imtiyazlı finansmanın artırılması, uyum finansmanının üç katına çıkarılması, borç sürdürülebilirliğinin korunması ve şeffaf raporlama mekanizmalarının geliştirilmesi başlıca talepler arasında yer aldı. Çok taraflı kalkınma bankalarının ortak araç ve süreçler geliştirmesi, garantiler ve risk paylaşımı yoluyla özel sermayeyi harekete geçirmesi ve ulusal iklim planlarını yatırım yapılabilir proje portföylerine dönüştürmesi de uygulamayı hızlandırabilecek yaklaşımlar olarak öne çıktı. Diyalog kapsamında, iklim finansmanı sağlayan bazı ülkelerin ortak iş birliği çerçevesinde önerdiği ilave iklim finansmanı paketleri de duyuruldu.
Oturum, adil geçişin emisyon azaltımı ve yeşil istihdam hedeflerinin ötesinde haneler, bakım hizmetleri, sosyal koruma ve toplumsal cinsiyet eşitliği üzerindeki etkilerini ele aldı. Adil geçişin, toplumun tüm kesimlerinin yeşil dönüşümden eşit biçimde faydalanmasını sağlaması gerektiği öne çıktı. Kadınların ve kız çocuklarının dünya genelinde erkeklerin yaklaşık üç katı kadar ücretsiz bakım ve ev işi üstlenmesi, yeşil dönüşümün mevcut eşitsizlikleri derinleştirmemesi için bakım ekonomisine ve sosyal altyapıya yatırım yapma ihtiyacını ortaya koyuyor. Tartışmalar, çocuk bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılmasına, sosyal koruma sistemlerinin güçlendirilmesine ve kadınların yeni ekonomik fırsatlara erişimini sınırlayan yapısal engellerin azaltılmasına odaklandı. Etkili uygulama için iklim, istihdam, sosyal koruma ve toplumsal cinsiyet politikaları arasında kurumsal koordinasyon, ortak göstergeler, toplumsal cinsiyete duyarlı bütçe işaretleme ve düzenli izleme mekanizmaları öne çıktı. Oturum ayrıca iklim biliminin çevresel değişime ilişkin bulgularını toplumsal kırılganlık, ayrıştırılmış veriler ve ekonomik fırsatlara erişim analizleriyle birleştiren kanıta dayalı politika tasarımını vurguladı. Kadınların ve etkilenen toplulukların yalnızca danışma süreçlerinde yer alması yerine politika önceliklerini belirleme, bütçeleme ve uygulama kararlarında gerçek yetki sahibi olması, kapsayıcı adil geçiş yönetişiminin temel koşulu olarak değerlendirildi.
Oturum, gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanı ihtiyaçlarını karşılamak ve uluslararası taahhütleri somut yatırımlara dönüştürmek için çok taraflı kalkınma bankalarının (MDB) kullanabileceği finansman araçlarına ve iş birliği modellerine odaklandı. Panelin teknik tartışmalar bölümünde çeşitli çok taraflı kalkınma bankalarından uzmanlar, özel sermayenin harekete geçirilmesinde politika temelli kredilerin (policy-based lending), garantilerin, risk paylaşımının ve imtiyazlı finansmanın rolünü ele aldı. Yatırım yapılabilir projelerin yanı sıra, özel sermayeyi çekebilecek yatırım yapılabilir piyasalar oluşturmanın önemi de panelin ortak mesajı olarak öne çıktı. Bu kapsamda Küresel Yeşil Tahvil Girişimi (Global Green Bond Initiative), kamu ve imtiyazlı finansman desteğiyle özel sermaye mobilizasyonunu hedefleyen bir örnek proje sunuldu. Yakında Uygulamaya geçmesi beklenen Uyum Faydaları Mekanizması (Adaptation Benefits Mechanism) ise, uyum projelerine ek gelir akışları sağlayarak bu projelerin finansal uygulanabilirliğini artırmayı amaçlayan, henüz geliştirme aşamasındaki bir yaklaşım olarak gündeme geldi. Paris Anlaşması’nın piyasa dışı iş birliği yaklaşımlarını kapsayan 6.8. maddesi çerçevesinde, hükümetlerin emisyon üreticilerinin uyum maliyetlerine katkıda bulunmasını sağlayacak politikalar geliştirmesi, uyum finansmanı için yeni bir gelir kaynağı yaratabilecek bir seçenek olarak öne çıktı.
Oturumda, ülkelerin iklim ve kalkınma önceliklerini finansman bulabilecek projelere dönüştürmeyi amaçlayan Climate Implementation BRIDGE girişiminin uygulama yaklaşımı ve ortaklıkları ele alındı. Girişim, ülkelerin öncülüğünde belirlenen ihtiyaçları mevcut finansman kaynakları, teknik uzmanlık ve uygulama ortaklarıyla buluşturacak bir koordinasyon yapısı olarak sunuldu. Sınırlı kurumsal kapasite, proje hazırlama eksiklikleri ve finansmana erişim güçlükleri, özellikle gelişmekte olan ülkelerde taahhütlerin yatırıma dönüşmesini yavaşlatan temel engeller arasında değerlendirildi. Türkiye’nin girişime 3 milyon dolar katkı sağlayacağı ve yönlendirme komitesinin oluşturulduğu açıklandı. BRIDGE’in COP31 sonrasında da devamlılığının sağlanması ve mevcut uluslararası ortaklıklarla birlikte çalışması vurgulandı.
Ülke müdahaleleri, girişimin farklı ulusal ve bölgesel ihtiyaçlara nasıl yanıt verebileceğine odaklandı. Özbekistan, ulusal katkı beyanındaki önceliklerin belirli finansman kaynaklarıyla eşleştirilmesini, ortakların aynı öncelikler etrafında çalışmasını ve Orta Asya’daki sınır aşan su, arazi ve iklim riskleri için bölgesel programların desteklenmesini istedi. Fiji elektrifikasyonu ve girişimin devamlılığını öne çıkarırken Zambiya proje hazırlama kapasitesinin geliştirilmesine ve yatırımların ölçeklendirilmesine yönelik destek ihtiyacını vurguladı. UNDP, güçlü kurumların ve yerel bilgiye dayanan ülke sahipliğinin uygulama açısından önemine dikkat çekti. Kalkınma bankaları ve diğer ortakların katkıları ise proje hazırlığı, uygun finansal araçlar ve risk paylaşımı etrafında şekillendi. Tartışmalarda, harekete geçirilen finansmanın istihdam, geçim kaynakları, dayanıklılık ve insanların yaşam koşulları üzerindeki somut sonuçlarının izlenmesi öne çıktı.
Oturumda ticaret finansmanı, kalkınma finansmanı ve özel sermayenin düşük karbonlu dönüşümü destekleyecek biçimde bir araya getirilmesi ele alındı. Tartışmalar, kaynakların harekete geçirilmesinin yanında işletmelerin bu kaynaklara fiilen erişebilmesine ve finansmanı dönüşüm yatırımlarında kullanabilmesine odaklandı. Özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki KOBİ’lerin sınırlı sermaye, proje hazırlama kapasitesi ve yeni teknolojileri kullanma becerileri nedeniyle karşılaştığı engeller vurgulandı. Türk Eximbank, çok taraflı kalkınma bankalarıyla iş birliğinin imtiyazlı finansman sağlanmasındaki rolünü aktarırken Uganda Kalkınma Bankası, finansman arzını işletme geliştirme desteği ve talep oluşturma çalışmalarıyla birlikte ele alan yaklaşımını paylaştı. Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC), KOBİ’lere ve yatırımcılara yönelik teknik desteği, imtiyazlı finansmanı ve ilave özel sermayeyi bir araya getiren pilot bir finansman yapısını tanıttı. Yeşil İklim Fonu (GCF) kapsamında paylaşılan örneklerde ise mevcut finansal sistemler üzerinden erişimin genişletilmesi ve yerel para biriminde kredilendirme uygulamalarının denenmesi öne çıktı.
İklim hedeflerinin temiz teknolojiler için talep yaratması, bu talebin altyapı yatırımları ve ulusal ve yerel düzeyde koordinasyonla desteklenmesi gerektiği vurgulandı. Yatırımların ölçeklendirilmesi için finansmana uygun proje portföyleri geliştirilmesi, piyasa talebi ile finansman araçlarının daha iyi eşleştirilmesi ve karma finansman yaklaşımlarının kullanılması önerildi. Gençlik temsilcisinin müdahaleleri, iklim finansmanının borç yükü ve erişim engelleri açısından değerlendirilmesini ve kırılgan ülkelerin ihtiyaçlarına daha fazla ağırlık verilmesini gündeme taşıdı. Adil geçiş açısından öne çıkan mesaj, finansmanın başarısının işletmelere ve topluluklara ne ölçüde ulaştığı, teknolojiye erişimi nasıl desteklediği ve sahada hangi sonuçları ürettiği üzerinden değerlendirilmesiydi.
Oturumda, farklı iklim politikalarının dayandığı standartların, karbon muhasebesi yöntemlerinin ve doğrulama süreçlerinin birlikte çalışabilmesi ele alındı. Türkiye temsilcisi, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) benzeri uygulamaların çoğalması halinde ihracatçıların farklı pazarlarda tekrarlanan belgelendirme süreçleriyle karşılaşabileceğine dikkat çekti. Bu nedenle, işletmelerin düzenlemelere uyum sağlamasının yanında farklı sistemlerin birbiriyle nasıl ilişkileneceğinin de tartışılması gerektiği vurgulandı. OECD, karbon yoğunluğu hesaplamalarındaki farklılıkların parçalanma riski yarattığını ve birlikte işlerliğin ölçütlerle birlikte doğrulama düzenlemelerini ve sonuçların farklı sistemlerde kullanılabilmesini kapsadığını belirtti. ISO, uluslararası standartların ortak bir dil oluşturarak iklim hedeflerinin uygulamaya aktarılmasını desteklediğini ifade etti. ResponsibleSteel ise çeliğin karbon yoğunluğunun hesaplanmasına ilişkin şeffaflık ilkeleri ve standartlar arasındaki iş birliği üzerinden sektörel deneyimleri paylaştı.
Karbon piyasalarına ilişkin müdahalede, politika uyumunun talebi güçlendirme ve emisyon azaltımını destekleme potansiyeli ele alındı. Pakistan temsilcisi, iklimle bağlantılı ticaret düzenlemelerine uyumun tarım ve tekstile dayalı ekonomiler ve KOBİ’ler açısından doğurabileceği güçlükleri vurgulayarak ülkelerin uyum sağlaması için yeterli zaman tanınmasını istedi. Tartışmalar, düzenlemelerin çevresel etkilerinin açık biçimde ortaya konulmasının, mükerrer belgelendirme yüklerinin azaltılmasının ve ülkelerin farklı uygulama kapasitelerinin gözetilmesinin önemine işaret etti. Adil geçiş açısından öne çıkan konu, standartlar ve doğrulama sistemleri arasında uyum geliştirilirken gelişmekte olan ülkelerdeki üreticilerin ve KOBİ’lerin pazara erişiminin ve dönüşüme katılımının korunmasıydı.
Oturumda, farklı iklim politikalarının dayandığı standartların, karbon muhasebesi yöntemlerinin ve doğrulama süreçlerinin birlikte çalışabilmesi ele alındı. Türkiye temsilcisi, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) benzeri uygulamaların çoğalması halinde ihracatçıların farklı pazarlarda tekrarlanan belgelendirme süreçleriyle karşılaşabileceğine dikkat çekti. Bu nedenle, işletmelerin düzenlemelere uyum sağlamasının yanında farklı sistemlerin birbiriyle nasıl ilişkileneceğinin de tartışılması gerektiği vurgulandı. OECD, karbon yoğunluğu hesaplamalarındaki farklılıkların parçalanma riski yarattığını ve birlikte işlerliğin ölçütlerle birlikte doğrulama düzenlemelerini ve sonuçların farklı sistemlerde kullanılabilmesini kapsadığını belirtti. ISO, uluslararası standartların ortak bir dil oluşturarak iklim hedeflerinin uygulamaya aktarılmasını desteklediğini ifade etti. ResponsibleSteel ise çeliğin karbon yoğunluğunun hesaplanmasına ilişkin şeffaflık ilkeleri ve standartlar arasındaki iş birliği üzerinden sektörel deneyimleri paylaştı.
Karbon piyasalarına ilişkin müdahalede, politika uyumunun talebi güçlendirme ve emisyon azaltımını destekleme potansiyeli ele alındı. Pakistan temsilcisi, iklimle bağlantılı ticaret düzenlemelerine uyumun tarım ve tekstile dayalı ekonomiler ve KOBİ’ler açısından doğurabileceği güçlükleri vurgulayarak ülkelerin uyum sağlaması için yeterli zaman tanınmasını istedi. Tartışmalar, düzenlemelerin çevresel etkilerinin açık biçimde ortaya konulmasının, mükerrer belgelendirme yüklerinin azaltılmasının ve ülkelerin farklı uygulama kapasitelerinin gözetilmesinin önemine işaret etti. Adil geçiş açısından öne çıkan konu, standartlar ve doğrulama sistemleri arasında uyum geliştirilirken gelişmekte olan ülkelerdeki üreticilerin ve KOBİ’lerin pazara erişiminin ve dönüşüme katılımının korunmasıydı.