COP31 uygulama üzerinden değerlendirilecek: Sınavın sonucunu belirleyecek sahne ise Akdeniz
Palermo’da bir araya gelen Akdeniz İklim Değişikliği Düşünce Kuruluşları İttifakı (MATTCCh) tarafından hazırlanan deklarasyon, karşı çıkması zor bir önermeden harekete geçmeyi ortaya koyuyor: iklim sürecinin güvenilirliğini artık ortaya koyulan yeni hedefler yerine üzerinde uzlaşılmış hedeflerin hayata geçirilmesinden belirliyor. Bu açıdan bakıldığında Akdeniz sıradan bir bölge değil – bir stres testi.
Az sayıda coğrafya Akdeniz düzeyinde kırılganlık ve karmaşıklığı bir arada barındırıyor. İklim etkileri mevcut durumda somut – su stresi, aşırı sıcaklar, ekosistem bozulması – ve Kuzey ile Güney arasındaki yapısal asimetriler, politik ve finansal olarak neyin mümkün olduğunu belirlemeye devam ediyor. Bütün bunlara, Akdeniz’in Avrupa, Afrika ve Orta Doğu arasında bir köprü olması niteliği de eklendiğinde, iklim politikası gündemi hızla enerji güvenliği, göç ve istikrar meseleleriyle kesişiyor. Soyut tartışmaların sonlandığı yer tam olarak burası.
Deklarasyonun temel argümanı, uygulamanın bölgesel düzeyde örgütlenmesi gerektiği. Bu, küresel çerçevelerin yerine geçecek bir yapı yerine uluslararası taahhütler ile ulusal uygulama arasındaki eksik katman olarak görülüyor. Bölgesel katman olmadan hedefler, uygulamadan kopuk kalıyor.
Belirlenen üç öncelik yeni değil, tematik başlıklardan ziyade operasyonel boşlukları ele alarak yeniden şekilleniyor:
- Yenilenebilir enerji alanında sınırlayıcı unsur artık potansiyel değil. Sorun koordinasyon: şebekeler, iletim hatları bağlantıları, sanayi stratejisi ve risk paylaşım mekanizmaları henüz havza genelinde uyumlu değil. Bu alanlar ele alınmadan kapasitenin ölçeklenmesi gereken hızda gerçekleşemiyor.
- Uyum konusunda sorun parçalanmışlık. Akdeniz, özellikle su, gıda sistemleri ve kentsel dayanıklılık alanlarında sistemsel risklerle karşı karşıya kalırken, mevcut yanıtlar parçalı ve finansman yetersiz. Uyumun ikincil bir başlık değil, bölgesel istikrarın temel bir bileşeni olarak ele alınması kaçınılmaz bir paradigma değişimi.
- Finansman konusunda ise darboğaz yapısal. Yüksek borç seviyeleri, sermaye maliyeti ve imtiyazlı finansmana sınırlı erişim, özellikle Güney’de yatırımları kısıtlamaya devam ediyor. Açığın kapatılması, yeni taahhütlerden ziyade sermayenin nasıl mobilize edildiği ve nasıl kullanıldığıyla ilgili.
MATTCCh’nin temel önerisi ise, COP31’i yalnızca bir müzakere platformu olmasının ötesinde aynı zamanda somut bir bölgesel gündem etrafında uygulamayı yapılandıracak bir araç olarak kullanmak. Bu da başkanlık ve bölgesel aktörler için daha aktif bir rol anlamına geliyor: koordinasyondan uygulamaya geçiş.
Çıkarım açık: İklim süreci 2030 yılına doğru güvenilirliğini koruyacaksa, uygulamanın en kısıtlı koşullarda dahi işlediğini göstermeli. Akdeniz bu yerlerden biri. Burada elde edilecek başarı güçlü bir etki yaratırken, aksi durumdaki bir başarısızlığı açıklamak çok daha zor olur.
